منتشر شده در ۱۳ خرداد ۱۳۹۷
Print Friendly, PDF & Email

شرح حدیث عنوان بصری – قسمت چهارم

  • معرفت صحیح هدف و راه رسیدن به آن

اوّلین وظیفهٔ سالک، به دست آوردن معرفتی نسبی از هدف و مقصد است (قرب الهی) و این که متوجه گردد این قرب نمی‌تواند نزدیکی مکانی باشد؛ بلکه قربِ، مرتبه ای وجودی است و حقیقت آن جز با سیر خاص و معرفت شهودی امکان‌پذیر نیست؛
خداوند آفرینش موجودات را مقدمهٔ این شناخت بیان کرده‌است:
«اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَمَـوَاتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِکُلِّ شَیْءٍ عِلْمَا»
خدا همان کسی است که هفت آسمان و از زمین همانند آن‌ها را آفرید. فرمان [خدا] در میان آن‌ها فرود می‌آید، تا بدانید که خدا بر هر چیزی تواناست، و این که دانش وی هر چیزی را دربر گرفته‌است.
در این صورت است که پردهٔ ابهام از بسیاری هدف‌های دیگر برداشته می‌شود و سالک می‌فهمد که با هدف انجام امور خارق‌العاده و غیرعادی (کرامات و…) نباید قدم در این راه نهاد و سرمایهٔ وجود خویش را به کشف و کرامات ارزان فروخت. نیز متوجه می‌گردد که معرفت‌های حصولی و ذهنی از خداوند، تنها مقدمه ای برای رسیدن به خداوند است؛ نه آن که خود، هدف و مقصود اصلی باشد. هم چنین می‌فهمد که راه‌های غیر الهی و انحرافی، جز او را از مقصد حقیقی بازنمی‌دارد، پس هرگز علوم گوناگون نمی‌تواند حجاب راه چنین شخصی قرار گیرد؛ بلکه همواره به دنبال معرفت صحیح از هدف است تا با درک صحیحی از راه و طریق رسیدن به هدف والای از خلقت، آن را از بی‌راهه‌ها باز شناسد و بدون چنین آگاهی‌هایی، حرکت جز دوری و بُعد، حاصل دیگری برای او نخواهد داشت،
به فرمودهٔ امام صادق (علیه السّلام):
«العامل علی غیر بصیره کالسّائر علی غیر الطریق و لا یزیده سرعه السیر من الطریق الاّ بُعدا.»
عمل کنندهٔ بدون بینایی، مانند سیر کنندهٔ بر غیر راه است که سرعت سیر، او را جز دوری از راه نمی‌افزاید.
عنوان بصری نیز در آغاز رابطه با حضرت صادق (علیه السّلام)، از انگیزه و آگاهی لازم جهت دریافت معارف بلند آن حضرت بی بهره بود و دچار نوعی سردرگمی شده بود، چنان‌که خود می‌گوید: «سال‌ها نزد مالک بن انس رفت و آمد می‌کردم؛ وقتی حضرت صادق (علیه السّلام) به مدینه مشرّف شدند، نزد او رفتم و دوست داشتم همان گونه که از مالک کسب علم می‌کردم، از ایشان نیز فرا گیرم.»
چنین نگرشی نسبت به معارف اهل بیت (علیهم السّلام)، نمی‌تواند راه‌گشای انسان در راه معنویت و کمال باشد؛ زیرا قرار دادن حقایق و معارف اهل بیت (علیهم السّلام) درکنار معلومات دیگران، نمی‌تواند بستر مناسب روحی برای استفادهٔ انسان ازمعارف الهی را فراهم سازد. ائمه (علیهم السّلام) سخنان بسیاری در این باره بیان فرموده‌اند.
امام باقر (علیه السّلام) خطاب به دو نفر که به نزد ایشان آمده بودند، چنین فرمود:
«شرّقا و غربّا لن تجدا علما صحیحا اِلاّ شیئا یخرج من عندنا اهل البیت.»
به شرق و غرب بروید، هرگز علم صحیحی را نمی‌یابید، مگر علمی که از نزد ما اهل بیت بیرون آمده باشد.

مطالب مرتبط

دیدگاه های کاربران