منتشر شده در ۲۰ تیر ۱۳۹۷
Print Friendly, PDF & Email

شرح حدیث عنوان بصری – قسمت دهم

«تدبّر در وقایع عالم»

با توجه به مطالب گذشته و دقت در وقایع و حوادث عالم فهمیده می‌شود که چه بسیار اتفاق‌های ساده و کوچکی پیرامون ما واقع می‌شود و سرشار از نکات هدایت‌گر است که می‌تواند گشایندهٔ گره‌های معنوی و حتی هادی انسان گردد، چنان‌که امیرمؤمنان علی (علیه السّلام) فرموده‌است:
«مَنِ اعْتَبَرَ أَبْصَرَ وَ مَنْ أَبْصَرَ فَهِمَ وَ مَنْ فَهِمَ عَلِمَ.»
کسی که عبرت گیرد بینا می‌شود و کسی که بینا شد می‌فهمد و کسی که فهمید، می‌داند.البته سطحی نگری به امور موجب می‌شود که انسان بدون توجه به سبب‌ها وعلّت‌های آن‌ها، از کنار آنان بگذرد و به آثار نامطلوبشان مبتلا شود، لکن عبرت وبهرهٔ خوب عایدش نشود که:
«ما أَکْثَرَ الْعِبَرَ وَ أَقَلَّ الاْعْتِبارَ.» چه قدر عبرت‌ها زیاد؛ عبرت‌گیری کم است. این امر ممکن نیست، مگر این که انسان به تفکّر و اندیشیدن در آیات و حوادث پیرامون خود عادت کند و به راحتی از کنار آن‌ها نگذرد.
امام حسن (علیه السّلام)  در این باره می‌فرماید: «التفکّر حیاه قلب البصیر.»

تفکّر، زندگی قلب انسان بینا است. هم چنین امام علی ـ علیه السّلام ـ می‌فرماید:ـ «مَنْ تَفَکَّرَ أَبْصَرَ.» کسی که تفکّر کند، بینا می‌شود.

همین عامل مهم، نقطهٔ عطفی در هدایت «عنوان بصری» بود. وی، سرخوردگی و ناکامی خود را در اوّلین برخورد با امام صادق علیه السّلام، به درستی تحلیل کرد و به جای نگاه احساسی و ناراحت شدن از برخورد امام با خویش، به تأمّل و تفکر درخویش روی آورد و گفت: «اگر امام صادق علیه السّلام در من خیری می‌دید، من را ازرفت و آمد نزد خودش و فراگیری (علم) از او، منع نمی‌کرد.» و این مطلبی است که در آغاز سیر برای نفس امّاره، بسیار دشوار است؛ زیرا سالک در ابتدای راه، همواره در پی آن است که دیگران به مدح و ثنای وی بپردازند و از انتقاد دیگران نسبت به خود گریزان است؛ امّا دستورهای تربیتی اولیای دین علیهم السّلام به گونه ای است که انتقاد کردن انسان، از خودش شروع شود تا پذیرش حالت انتقاد، دراو زنده شود که آن، به واسطهٔ محاسبهٔ دقیق و واقع‌بینانهٔ اعمال و رفتار خویش صورت می‌گیرد که اگر کار خوبی انجام داده، بر تداوم آن مصمّم باشد و اگر کار بدی انجام داده، متنبّه و شرمسار گردد و تصمیم جدّی داشته باشد که دیگر مرتکب آن نشود و استغفار کند.

التزام به این امر سبب می‌شود که حالت انتقاد پذیری از سوی دیگران در نفس زنده شده و به تدریج خودخواهی سالک اصلاح گردد.
عارف بزرگ حضرت امام خمینی (رحمه اللّه)، در نامه ای خطاب به پسر خود چنین توصیه فرموده‌است:

«پسرم!… باید توجه کنید که منشأ خوش‌آمد ما از مدح و ثناها و بدآمدنمان از انتقادها و شایعه افکنی‌ها، حبّ نفس است که بزرگ‌ترین دام ابلیس لعین است».

مطالب مرتبط

دیدگاه های کاربران